Przedawnienie zobowiązania podatkowego
przedawnienie zobowiązania podatkowego

Przedawnienie zobowiązania podatkowego

Istota przedawnienia zobowiązania podatkowego

Zgodnie z ogólną zasadą zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Stanowi o tym art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Jednocześnie jednak każdy podatnik powinien być świadomy istnienia wielu odstępstw od wskazanej reguły, które wpływają na przedłużenie okresu przedawnienia.

Warto rozpocząć od przypomnienia czym w istocie jest przedawnienie zobowiązania podatkowego. Przede wszystkim przedawnienie zobowiązania podatkowego powoduje, że zobowiązanie to wygasa. Po upływie terminu przedawnienia na podatniku nie ciąży już zatem obowiązek zapłaty określonego podatku. Wręcz przeciwnie – nawet gdyby podatnik zapłacił podatek, który się przedawnił, to powstałaby nadpłata podlegająca zwrotowi. Przedawnienie zobowiązania podatkowego skutkuje także tym, że organy podatkowe nie mogą podejmować żadnych działań, które mogłyby doprowadzić do przymusowego wyegzekwowania należności.  Co istotne, obowiązkiem organów podatkowych jest uwzględnienie przedawnienia z urzędu, bez względu na wniosek strony w tym zakresie.

Przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego

Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują dwie przyczyny, wystąpienie których powoduje, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego ulega tzw. przerwaniu. W konsekwencji wystąpienia jednej z tych przyczyn pięcioletni termin przedawnienia zaczyna biec na nowo.

Ogłoszenie upadłości podatnika

Pierwszym ze wskazanych przypadków przerwania biegu terminu przedawnienia jest ogłoszenie upadłości podatnika. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego (art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej). Sądy administracyjne podkreślają, że ogłoszenie upadłości, o którym mowa w tym przepisie odnosi się do każdego jej rodzaju (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 lipca 2014 r., III SA/Wa 136/14). Art. 70 § 3 Ordynacji podatkowej nie ogranicza tej przesłanki wyłącznie do upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, lecz przykładowo obejmuje również upadłość z możliwością zawarcia układu (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 września 2016 r., I SA/Go 202/16).

Zastosowanie środka egzekucyjnego

Znaczenie częściej spotykanym przypadkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest zastosowanie środka egzekucyjnego w toku prowadzonego postępowania mającego na celu przymusowe wyegzekwowanie podatku. Do przerwania biegu terminu przedawnienia może bowiem także dojść wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej).

Należy podkreślić, że dla przerwania biegu terminu przedawnienia wystarczające jest zastosowanie środka egzekucyjnego, a nie skuteczność jego zastosowania. Do przerwy biegu przedawniania może prowadzić np. takie zajęcie rachunku bankowego, które, ze względu na brak środków na rachunku w dniu zajęcia i brak wpływów na rachunek w przyszłości, w rezultacie nie przyniesie zaspokojenia zobowiązania w jakimkolwiek zakresie. Mimo całkowitego braku środków na zajętym rachunku bankowym lub braku środków wystarczających do zaspokojenia należności z wszystkich egzekwowanych tytułów wykonawczych, zajęcie takiego rachunku i zawiadomienie o tym zobowiązanego jest skutecznym zastosowaniem środka egzekucyjnego, prowadzącym do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań wymienionych we wszystkich tytułach wykonawczych będących podstawą zajęcia (wyrok WSA w Lublinie z dnia 13 października 2017 r., I SA/Lu 603/17).

Przedawnienie zobowiązania podatkowego a hipoteka

Zgodnie z art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. W ostatnich latach stosowanie tego przepisu nastręcza jednak wielu trudności, wynikających z faktu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 8 października 2013 r. (sygn. akt SK 40/12) stwierdził niezgodność art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej – w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. – z Konstytucją RP. Przepis ten co prawda już nie obowiązuje, lecz wynikająca z niego norma została powtórzona w obowiązującym obecnie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. W praktyce występują wątpliwości, czy w takiej sytuacji przepis ten jest zgodny z Konstytucją RP. Pomimo tego, że przepis nie został usunięty z obrotu prawnego i jest stosowany przez organy podatkowe, to zdaniem judykatury nie powinno budzić wątpliwości, iż stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. W ciekawy sposób skomentował to WSA w Warszawie w wyroku z dnia 8 lutego 2018 r. (sygn. VIII SA/Wa 957/17) wskazując, że nie można twierdzić, że kontynuator przepisu art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, nadal tkwiący w ustawie pod zmienionym numerem, obowiązuje tak jakby go wyrok o niekonstytucyjności poprzednika w ogóle nie dotyczył. Niezgodność z Konstytucją dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnętrznie akt prawny, w którym się znajduje. Rozumienie orzeczonej przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej i odniesienie się do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej prowadziłoby do wniosku, że wystarczy dowolnie zmienić numerację przepisu w ustawie, np. w razie tworzenia tekstu jednolitego, aby w ten sposób ominąć i odstąpić od wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Inne przyczyny zmian w biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego

Przepisy prawa przewidują także przypadki, kiedy bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w ogóle nie rozpoczyna się. I tak, zgodnie z art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem:

1) wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania;

2) wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję dotyczącą tego zobowiązania;

3) wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;

4) doręczenia postanowienia o przyjęciu zabezpieczenia, o którym mowa w art. 33d § 2, lub doręczenia zarządzenia zabezpieczenia w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

5) doręczenia zawiadomienia o przystąpieniu do zabezpieczenia w przypadkach określonych w art. 32a § 3 i art. 35 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599, z późn. zm.).

We wskazanych wyżej przypadkach – stosownie do art. 70 § 7 Ordynacji podatkowej  – bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się, a po zawieszeniu biegnie dalej, od dnia następującego po dniu:

1) prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe;

2) doręczenia organowi podatkowemu odpisu orzeczenia sądu administracyjnego, ze stwierdzeniem jego prawomocności;

3) uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego w sprawie ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa;

4) wygaśnięcia decyzji o zabezpieczeniu;

5) zakończenia postępowania zabezpieczającego w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Dodaj komentarz

Close Menu